چشم داماد، دست راست داماد، ده آهو از کوه منطقه، یک کیلو بال مگس، دوهزار قطعه شکلات و… همه نمونه ای از مهریه هایی هستند که در دادگاه های ایران به اجرا گذاشته شده، هرچند هیچ گاه به رای نرسیده اند. مشکل این مهریه ها در عجیب و غریب بودن آنها نیست بلکه این است که شرایط قانونی مهریه را نداشته اند. اگر کمی حوصله کنید به نکات مهمی در این مورد می رسیم. شرایط یک مهریه درست آن است که:
اولا، مهریه باید “مال” باشد و به قول حقوقی ها”منفعت عقلایی مشروع” داشته باشد. به زبان ساده، مهریه باید چیزی باشد که هم ارزش خرید و فروش داشته باشد و هم قانونی باشد. بنابراین، در مثال های بالا یک کیلو بال مگس عقلا ارزش خرید و فروش ندارد پس باطل است و یا، چشم و دست داماد هم نه تنها ارزش مالی ندارند بلکه قطع آنها هم غیر قانونی است پس این هم باطل است. یا مثلا در مورد ده تا آهو هم با توجه به ممنوعیت شکار آهو در آن منطقه این مهریه فاقد مشروعیت تشخیص داده شد. پس اگر کسی یک مشروب خیلی گران قیمت را به عنوان مهریه بنویسد چون خرید و فروش مشروب در ایران ممنوع است این مهریه هم باطل خواهد بود.
ثانیا، مهریه باید “معلوم و معین” باشد. به تعبیر ساده تر باید گنگ و مبهم نباشد و قابل تعیین و تشخیص باشد. در مثال مهریه “دو هزار قطعه شکلات” معلوم و مشخص نیست این قطعه ها چند گرمی هستند؟ چه برندی دارند؟ هر یک ده سنت ارزش دارند یا صد دلار؟ بنابراین کاملا مبهم و غیر قابل تعیین هستند پس باطل محسوب می شود.
نکته مهمی که می خواهم بگویم این است که این روزها خیلی از مهریه های غیر قابل تعیین در عقدنامه ها نوشته می شوند که هیچ ارزشی ندارند. مثال چی؟ مثلا یک قطعه زمین و یا یک آپارتمان. می پرسید اینها هم باطل هستند می گویم بله باطل هستند چون نمی دانیم یک قطعه زمین پنجاه متری یا هزار متری و یا یک آپارتمان در کدام بالا شهر که صد میلیارد می ارزد یا یک آپارتمان ده میلیاردی؟
ازدواج بدون مهریه:
در اینجا برای اینکه بعضی آقایان خیلی خوشحال نشوند و بعضی خانم ها خیلی ناراحت این را هم باید اضافه کنم که باطل شدن مهریه به معنای از دست دادن حق مهریه برای زن نیست. وقتی مهریه باطل می شود و یا اصلا مهریه در عقدنامه نوشته نشده باشد، باز هم طرفین حق دارند روی مهریه ای دیگر توافق کنند. تازه اگر به توافق هم نرسیدند باز هم پایان ماجرا نیست، زن می تواند به دادگاه مراجعه کند و از دادگاه بخواهد که برای او مهریه را تعیین کند. در این موارد دادگاه با توجه به وضعیت مالی و اجتماعی طرفین و عرف منطقه ای که زوجین در آن زندگی می کنند مهریه را معیین خواهد کرد. به این مهریه، که توسط دادگاه تعیین می شود، “مهرالمثل” می گویند.
عادل زارعی
عضو کانون های وکلای دادگستری انتاریو و ایران
دیدگاهتان را بنویسید